Ουκρανία και Ιράν -Τώρα: Περισσότερο Risk Management και λιγότερο ESG Αργότερα: έκρηξη επενδύσεων και ευκαιριών Κλιματικής Αλλαγής

Η σημερινή γεωπολιτική κατάσταση, όπως διαμορφώνεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία και ιδιαίτερα από την κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων με επίκεντρο το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο, επηρεάζει βαθιά τόσο τις ποφάσεις των κρατών όσο και τη στρατηγική των επιχειρήσεων σε σχέση με την κλιματική αλλαγή. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της επίδρασης είναι ότι δημιουργείται μια έντονη ένταση ανάμεσα στην ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια και στην επιδίωξη της πράσινης μετάβασης.

Η γεωπολιτική αστάθεια μετατοπίζει την προτεραιότητα κρατών και επιχειρήσεων από την πράσινη μετάβαση στην ενεργειακή ασφάλεια (βραχυπρόθεσμα).

Βραχυπρόθεσμα, η προτεραιότητα μετατοπίζεται ξεκάθαρα προς την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, ακόμη και αν αυτό σημαίνει αυξημένη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, ενώ μακροπρόθεσμα οι ίδιες αυτές κρίσεις λειτουργούν ως καταλύτης για την επιτάχυνση της μετάβασης σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας.

Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει ιδιαίτερη σημασία διότι επηρεάζει έναν πυρήνα του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Ένα μεγάλο ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής και διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχεται από περιοχές υψηλού κινδύνου, όπως τα Στενά του Ορμούζ. Σε αντίθεση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο οποίος επηρέασε κυρίως την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, η σύγκρουση με το Ιράν έχει τη δυναμική να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό σοκ, επηρεάζοντας τόσο το πετρέλαιο όσο και το LNG σε παγκόσμια κλίμακα. Οι επιθέσεις ή ακόμη και η απειλή επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στο Ιράν και σε χώρες του Κόλπου ενισχύουν αυτή την αβεβαιότητα, οδηγώντας σε αυξήσεις τιμών, διαταραχές στην παραγωγή και ανασφάλεια στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Αυτές οι εξελίξεις μεταφράζονται άμεσα σε αυξημένο κόστος για τις επιχειρήσεις. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας επηρεάζει το σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας, από τη βιομηχανία έως τις κατασκευές και τις μεταφορές, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος ασφάλισης και η έκθεση σε πολιτικούς κινδύνους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, πολλές επιχειρήσεις τείνουν να αναθεωρούν τις επενδυτικές τους προτεραιότητες, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη διαχείριση κινδύνου και στη διασφάλιση ρευστότητας, παρά στην επιθετική προώθηση στόχων ESG. Αυτό οδηγεί σε μια βραχυπρόθεσμη επιβράδυνση ορισμένων πράσινων επενδύσεων, ιδιαίτερα εκείνων που είναι κεφαλαιουχικά απαιτητικές ή έχουν μακροχρόνιο ορίζοντα απόδοσης.

Η κρίση αυξάνει το κόστος και τους κινδύνους, αλλά ταυτόχρονα επιταχύνει επενδύσεις σε ανθεκτικές και εναλλακτικές μορφές ενέργειας.

Ωστόσο, αυτή η επιβράδυνση δεν είναι ομοιόμορφη. Σε τομείς που σχετίζονται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αποθήκευση, τα δίκτυα και οι υποδομές LNG, παρατηρείται αντίθετα επιτάχυνση επενδύσεων. Η λογική είναι σαφής: όσο αυξάνεται η γεωπολιτική ευαλωτότητα των παραδοσιακών ενεργειακών πηγών, τόσο ενισχύεται η οικονομική και στρατηγική ελκυστικότητα των αποκεντρωμένων και εγχώριων μορφών ενέργειας. Έτσι, η κρίση λειτουργεί ταυτόχρονα ως τροχοπέδη και ως επιταχυντής της ενεργειακής μετάβασης, ανάλογα με τον χρονικό ορίζοντα και τον κλάδο.

Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές αποτελούν ίσως τον πιο καθοριστικό παράγοντα αυτής της δυναμικής. Δεν επηρεάζουν μόνο τις άμεσες ροές ενέργειας, αλλά αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται το ρίσκο. Οι επιχειρήσεις και τα κράτη επαναξιολογούν την εξάρτησή τους από γεωγραφικά συγκεντρωμένες πηγές ενέργειας και στρέφονται προς πιο ανθεκτικά και διαφοροποιημένα συστήματα. Αυτό οδηγεί σε αύξηση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση ενέργειας και «έξυπνα» δίκτυα, καθώς και σε μετατόπιση κεφαλαίων μακριά από περιοχές υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.

Σε ό,τι αφορά τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην παγκόσμια προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η συμβολή τους παραμένει κρίσιμη, τόσο λόγω του μεγέθους της οικονομίας τους όσο και λόγω της τεχνολογικής τους υπεροχής. Παρ’ όλα αυτά, η απουσία ή η περιορισμένη συμμετοχή των ΗΠΑ,  δεν καθιστά αδύνατη την πρόοδο για την καταπολέμηση των επιπτώσεων της Κλιματικής Αλλαγής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κίνα και η Ινδία έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν την πορεία προς την ενεργειακή μετάβαση, αν και με μεγαλύτερο κόστος και πιο αργούς ρυθμούς. Επιπλέον, οι ίδιες οι επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι πολυεθνικές, λειτουργούν ως αυτόνομοι φορείς αλλαγής, διατηρώντας την πίεση για βιώσιμες πρακτικές ανεξάρτητα από τις κρατικές πολιτικές.

Μακροπρόθεσμα, η ίδια η κρίση λειτουργεί ως καταλύτης για την ενεργειακή μετάβαση και δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες — ιδιαίτερα για την Ευρώπη.

Παρά τους κινδύνους, η σημερινή συγκυρία δημιουργεί και σημαντικές ευκαιρίες. Οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε τεχνολογίες αποθήκευσης, σε δίκτυα και σε νέες μορφές ενέργειας όπως το υδρογόνο αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά τα επόμενα χρόνια. Η Ευρώπη εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς ωφελημένους, καθώς η ανάγκη για ενεργειακή ανεξαρτησία λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για την επιτάχυνση της μετάβασης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν πλεονέκτημα λόγω χαμηλότερου ενεργειακού κόστους, προσελκύοντας βιομηχανικές επενδύσεις, ενώ η Ασία, αν και πιο ευάλωτη σε ενεργειακές διαταραχές, αποτελεί μια τεράστια αγορά με υψηλές ανάγκες και επενδυτικές ευκαιρίες.

Το αυξημένο ενεργειακό κόστος και η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζουν άμεσα τις επενδυτικές αποφάσεις των επιχειρήσεων. Η ανθεκτικότητα όμως και η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών εξελίσσονται στο μέλλον σε κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Σε όρους μεγέθους, οι πιθανές οικονομικές ζημιές από μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να φτάσουν σε επίπεδα τρισεκατομμυρίων δολαρίων, ιδίως αν υπάρξει σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα ή στο εμπόριο ενέργειας μέσω κρίσιμων θαλάσσιων οδών. Αντίστοιχα, οι ευκαιρίες που δημιουργούνται από την ενεργειακή μετάβαση εκτιμάται ότι ανέρχονται επίσης σε πολλαπλά τρισεκατομμύρια, καλύπτοντας επενδύσεις σε υποδομές, τεχνολογία και νέες αγορές. Η γεωγραφική κατανομή αυτών των ευκαιριών δεν είναι ομοιόμορφη, αλλά κατανέμεται ανάλογα με τις ανάγκες, το κόστος ενέργειας και το θεσμικό πλαίσιο κάθε περιοχής.

Συνολικά, η γεωπολιτική αστάθεια λειτουργεί ταυτόχρονα ως παράγοντας καθυστέρησης και ως μοχλός επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης. Βραχυπρόθεσμα αυξάνει το κόστος, την αβεβαιότητα και την εξάρτηση από παραδοσιακές πηγές ενέργειας. Μακροπρόθεσμα, όμως, ενισχύει την ανάγκη για ένα πιο ανθεκτικό, διαφοροποιημένο και βιώσιμο ενεργειακό σύστημα, δημιουργώντας τις συνθήκες για βαθιές και ενδεχομένως ταχύτερες αλλαγές από αυτές που θα συνέβαιναν σε ένα περιβάλλον σταθερότητας.

Όσον αφορά την «γειτονιά» μας την Ευρώπη, συνολικά, διαμορφώνεται ένα δίπολο. Από τη μία πλευρά, υπάρχει ο κίνδυνος απώλειας ανταγωνιστικότητας, αύξησης κόστους και βραχυπρόθεσμης επιβράδυνσης της πράσινης μετάβασης. Από την άλλη, υπάρχει η δυνατότητα για επιτάχυνση της ενεργειακής ανεξαρτησίας, δημιουργία νέων αγορών και ενίσχυση της τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης. Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά θα κινηθούν οι ευρωπαϊκές πολιτικές και πόσο θα καταφέρουν να μετατρέψουν την κρίση σε στρατηγικό πλεονέκτημα.