Η Επίπτωση της Οδηγίας CSRD στις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις

Η Οδηγία για την Εταιρική Βιωσιμότητα (CSRD) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα νομοθετικά εργαλεία που εισάγει η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια στο πλαίσιο της μετάβασης προς μία οικονομία πιο βιώσιμη, διαφανή και υπεύθυνη. Στόχος της είναι να ενισχύσει τη δημοσιοποίηση πληροφοριών για περιβαλλοντικά, κοινωνικά και διοικητικά θέματα (ESG – Environmental, Social, Governance) από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ. Αν και αρχικά επικεντρώθηκε στις μεγάλες εισηγμένες επιχειρήσεις, η CSRD προβλέπει σταδιακή επέκταση και προς μικρότερες και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), γεγονός που δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες.

Αρχικά, είναι σημαντικό να κατανοηθεί τι αλλάζει. Η CSRD αντικαθιστά την προηγούμενη Οδηγία Μη Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (NFRD), διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής και απαιτώντας πιο λεπτομερείς, συγκρίσιμες και ελεγμένες πληροφορίες βιωσιμότητας. Στοχεύει στην εναρμόνιση των αναφορών με διεθνή πρότυπα, ώστε οι επενδυτές και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να μπορούν να αξιολογούν τη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης με αυξημένη ακρίβεια.

Παρότι πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν εμπίπτουν άμεσα στο υποχρεωτικό πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), έχουν ουσιαστικό λόγο να την εντάξουν εγκαίρως στη στρατηγική τους ατζέντα.

• Πρώτον, επειδή αποτελούν μέρος ευρύτερων αλυσίδων αξίας, θα κληθούν έμμεσα να παρέχουν στοιχεία βιωσιμότητας σε μεγαλύτερους πελάτες ή προμηθευτές που ήδη υποχρεούνται να δημοσιοποιούν δεδομένα ESG. Η έγκαιρη προσαρμογή τους ενισχύει τη διατήρηση και διεύρυνση συνεργασιών.

• Δεύτερον, η συστηματική καταγραφή περιβαλλοντικών και κοινωνικών δεικτών συμβάλλει στη βελτίωση της εσωτερικής οργάνωσης, στη μείωση κόστους (π.χ. μέσω εξοικονόμησης ενέργειας και καλύτερης διαχείρισης πόρων) και στην ενίσχυση της εταιρικής φήμης.

• Επιπλέον, η συμμόρφωση με πρότυπα βιωσιμότητας διευκολύνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, καθώς τράπεζες και επενδυτές ενσωματώνουν όλο και περισσότερο κριτήρια ESG στις αξιολογήσεις τους.

• Τέλος, η προληπτική υιοθέτηση των αρχών της CSRD λειτουργεί ως στρατηγικό πλεονέκτημα, προετοιμάζοντας τις ΜΜΕ για μελλοντικές ρυθμιστικές εξελίξεις και τοποθετώντας τες ανταγωνιστικά σε μια αγορά που μεταβαίνει ταχύτατα προς ένα πιο βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.

Μικρομεσαίες επιχειρήσεις, παρότι δεν εμπίπτουν στην υποχρεωτική εφαρμογή CSRD ενδέχεται να αντιμετωπίσουν έμμεση πίεση συμμόρφωσης, από το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις Τράπεζες.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των τραπεζών, οι οποίες τα τελευταία χρόνια ενσωματώνουν συστηματικά κριτήρια ESG, άρα ακουμπάνε επάνω σε οδηγίες της CSRD όσον αφορά την βιωσιμότητα, στις διαδικασίες αξιολόγησης πιστοληπτικού κινδύνου και έγκρισης χρηματοδοτήσεων. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κανονιστικού περιβάλλοντος και της υποχρέωσης των ίδιων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να διαχειρίζονται και να δημοσιοποιούν κινδύνους βιωσιμότητας, οι τράπεζες ζητούν πλέον από τις επιχειρήσεις στοιχεία για το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, τις κοινωνικές τους πρακτικές και τη δομή εταιρικής διακυβέρνησης.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν υπάγονται άμεσα στην υποχρεωτική εφαρμογή της Οδηγίας CSRD ενδέχεται να αντιμετωπίσουν έμμεση πίεση συμμόρφωσης, εφόσον επιθυμούν πρόσβαση σε δανεισμό, ευνοϊκότερα επιτόκια ή συμμετοχή σε προγράμματα χρηματοδότησης. Επιχειρήσεις με τεκμηριωμένη στρατηγική βιωσιμότητας θεωρούνται χαμηλότερου ρίσκου μακροπρόθεσμα, γεγονός που μπορεί να μεταφραστεί σε καλύτερους όρους χρηματοδότησης και αυξημένη επενδυτική ελκυστικότητα. Αντίθετα, η απουσία σχετικών δεδομένων ενδέχεται να λειτουργήσει ανασταλτικά στη χρηματοδοτική τους δυνατότητα τα επόμενα χρόνια.

Είναι αλήθεια ότι για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η εφαρμογή της CSRD μπορεί να συνεπάγεται σημαντικές αλλαγές. Κυρίως διότι αυξάνεται το διοικητικό και γραφειοκρατικό βάρος, καθώς πλέον θα πρέπει να συλλέγουν και να αναλύουν δεδομένα που μέχρι σήμερα δεν ήταν υποχρεωμένες να παρακολουθούν συστηματικά. Πολλές ΜΜΕ δεν διαθέτουν ακόμη υποδομές, εργαλεία ή προσωπικό για τη διαχείριση ESG πληροφοριών, κάτι που μπορεί αρχικά να επιφέρει κόστη εκπαίδευσης, πρόσληψης εξειδικευμένου προσωπικού ή συνεργασίας με εξωτερικούς συμβούλους.

Η CSRD, ως μετάβαση προς μεγαλύτερη διαφάνεια και υπευθυνότητα μπορεί να ενδυναμώσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις γιατί προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες όσον αφορά την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.

Ωστόσο, μπορεί να γίνει συγκερασμός προσέγγισης ώστε να φτιαχθεί ένα πλαίσιο εφαρμογής πιο «ελαφρύ» και προσαρμοσμένο στις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις.  Διότι παρά τα παραπάνω εμπόδια, η CSRD προσφέρει και σημαντικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις αυτές. Η συστηματική καταγραφή και βελτίωση των δεικτών βιωσιμότητας μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά τους, ιδιαίτερα σε διεθνείς αγορές όπου οι πελάτες και οι προμηθευτές δίνουν πλέον έμφαση σε πράσινες και κοινωνικά υπεύθυνες πρακτικές. Επιπλέον, η διαφάνεια αυτή μπορεί να διευκολύνει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, καθώς όλο και περισσότεροι επενδυτές ενσωματώνουν κριτήρια ESG στη λήψη αποφάσεών τους.

Ένας ακόμα θετικός παράγοντας είναι ότι η CSRD οδηγεί στη σταδιακή δημιουργία ομοιόμορφων προτύπων αναφοράς σε όλη την Ευρώπη, μειώνοντας τη θολότητα που υπήρχε από προηγούμενες εθνικές και διεθνείς πρωτοβουλίες. Αυτό σημαίνει ότι οι ΜΜΕ που επεκτείνονται πέρα από τα σύνορα μίας χώρας θα αντιμετωπίζουν πλέον πιο ενιαίες απαιτήσεις, διευκολύνοντας τη διαχείριση πολλών αγορών.

Φυσικά, η επιτυχής προσαρμογή στην CSRD δεν γίνεται χωρίς σωστό σχεδιασμό και υποστήριξη. Χρειάζεται εκπαίδευση για τη διοίκηση και το προσωπικό, ανάπτυξη συστημάτων μέτρησης και παρακολούθησης, και μια στρατηγική ESG που να εντάσσεται στον πυρήνα της επιχειρηματικής λειτουργίας. Πολλές χώρες της ΕΕ έχουν ήδη ξεκινήσει να προσφέρουν καθοδήγηση, εργαλεία και χρηματοδοτικά προγράμματα για τη στήριξη των ΜΜΕ στην υιοθέτηση των απαιτήσεων της CSRD.

Συνολικά, η CSRD σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στο επιχειρηματικό περιβάλλον της Ευρώπης. Παρά τις αρχικές δυσκολίες, η μετάβαση προς μεγαλύτερη διαφάνεια και υπευθυνότητα στις επιχειρηματικές πρακτικές μπορεί να ενδυναμώσει τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις σε μακροπρόθεσμο επίπεδο. Η κλίμακα δυσκολιών ποικίλλει ανάλογα με το μέγεθος, τον κλάδο και την ψηφιακή ωριμότητα κάθε επιχείρησης, αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής: η βιωσιμότητα δεν είναι πλέον επιλογή — είναι στρατηγική αναγκαιότητα.